پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان


 


 


عربستان قلمرويي گوشه‌گير و محافظه‌کار است که کمتر تصويري از درون آن به بيرون درز مي‌کند. شايد خيلي از ما به‌جز مراسم حج، تصوير ديگري از فضاي فرهنگي عربستان سعودي در ذهن نداشته باشيم. اما گويا حاکمان سعودي طي سال‌هاي اخير تصميم گرفته‌اند که از انزوا درآيند و تحولي در چشم‌انداز فرهنگي عربستان ايجاد کنند، تحولي که نشانه‌هاي آن را مي‌توان در عکس‌هاي کتاب قلمرو شن و سيمان: منظره‌ي فرهنگي عربستان سعودي يافت.


 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


عربستان سعودي: از صحرانشيني تا مدرنيزاسيون


 


 


تأسيس سعودي آرامکو در سال 1938—آستانه‌ي جنگ جهاني دوم و دوران شکوفايي عصر صنعتي—ثروت سرشاري را به جيب صحرانشينان عرب سرازير کرد. نفت، اين عنصر حياتي توليد و صنعت، طي چند دهه يک فرهنگ قبيله‌اي و صحرانشين و يکي از محافظه‌کارترين جوامع را به يکي از ثروتمندترين نقاط روي زمين و قدرت منطقه‌اي و بين‌المللي تبديل کرد.


البته، ثروت سرشار عربستان براي سال‌ها اين فرهنگ به‌شدت محافظه‌کار را از پاي‌بندي به سنت‌هايش جدا نکرد. تا همين چند سال پيش ن در عربستان نمي‌توانستند به‌طور مستقل رانندگي کنند يا بدون اجازه‌ي مردان سفر بروند. اما گويا حاکمان فعلي و به‌ويژه وليعهد جوان محمد بن سلمان، عزمي راسخ دارند که اين تصوير از عربستان را که چندان خوشايند عرصه‌هاي بين‌المللي هم نيست، تغيير دهند.


 


 


ناتاليا نايهارت کشتي‌کج کار کانادايي در حال سلفي گرفتن با تماشاگران عربستاني. اين نخستين مسابقه‌ي کشتي‌کج ن در عربستان سعودي است که نهم آبان ماه 1398 در استاديوم بين المللي ملک فهد رياض برگزار شد. کشتي‌گيران در اين رقابت با پوشش متفاوتي ظاهر شدند.

 


 


در واقع، روند تغيير مدتي است که شروع شده. اکنون خبرهايي از عربستان مي‌شنويم که با توجه به شناخت پيشيني‌مان از اين قلمرو، شگفت‌آور هستند. اخيراً خبري منتشر شد مبني بر اين که يک شرکت آمريکايي در عربستان سعودي، اين قلمرو مسلمان به‌شدت محافظه‌کار، مسابقه‌ي کشتي‌کج ن برگزار کرده است. کمي پيش نيز قرار بود نيکي ميناژ خواننده‌ي مشهور رپ آمريکايي در عربستان کنسرت برگزار کند که البته اين برنامه از طرف خواننده لغو شد. سينماها و کنسرت‌هاي موسيقي باز شدند، ن به‌طور مستقل اجازه‌ي رانندگي، حضور در ورزشگاه و سفر خارجي يافتند و، در کل، بخش‌هايي از قانون «قيموميت مردان بر ن» در عربستان باطل شد.


محمد بن سلمان با کمک مشاوران بين‌المللي و هزينه‌ي هنگفت ميلياردها دلاري (بخشي از اين هزينه با واگذاري سهام سعودي آرامکو در بورس اوراق بهادار به دست مي‌آيد)، در چشم‌انداز سال 2030 عربستان سعودي که در ارديبهشت ماه 1395 از آن رونمايي شد، آينده‌اي مدرن از عربستان ترسيم کرده است.


از اهداف اصلي اين چشم‌انداز آن است که با خروج عربستان از حالت انزوا و باز شدن درهايش به جهان، جذب سرمايه‌گذاري جهاني، توسعه‌ي تجارت‌هاي غيرنفتي و حوزه‌هايي مثل گردشگري، به‌تدريج از وابستگي شديد عربستان به نفت کم شود. همان طور که برنده‌ي جايزه پوليتزر و مؤلف کتاب درباره‌ي عربستان سعودي[1] کارن الي‌يت هاوس[2] خاطر نشان کرده است، «اين برنامه چيزي کمتر از يک انقلاب اجتماعي براي مدرنيزاسيون نيست که نه‌تنها ساختمان‌هاي شهر که مردم سعودي را نيز مي‌خواهد مدرن بکند.»


 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. هتل ريتس کارلتن، رياض، از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان
هتل پرزرق‌وبرق ريتس کارلتن به مکاني بدنام تبديل شده، چرا که در تصفيه‌ي ملي سال 2017، از آن به‌عنوان زندان خانواده‌هاي سلطنتي و تجار بزرگ مظنون به فساد استفاده شد. چنين مکاني، علاوه بر اين که مي‌تواند نشاني از بلندپروازي‌هاي پرزرق‌وبرق اين قلمرو باشد، با کارکردش به‌عنوان زندان، مي‌توان آن را نمادي از وسوسه به فساد نيز تلقي کرد.

 


 


قلمرو شن و سيمان: منظره‌ي فرهنگي عربستان سعودي


 


 


عکاس و معمار ساکن ترانتو کانادا، پيتر بُگاچِويچ[3] در دوراني که مي‌توان آن را نقطه‌ي عطفي در مناسبات اجتماعي و فرهنگي عربستان سعودي تلقي کرد، به اين قلمرو پا گذاشته تا يک دگرگوني بزرگ را به تصوير بکشد. او با عکس‌هاي رنگي قطع‌بزرگش، که به‌تازگي همراه مقدمه‌اي از عکاس شناخته‌شده ادوارد برتينسکي[4] و مقالاتي از کارن الي‌يت هاوس و رُدريگو اُرانتيا[5] در کتاب قلمرو شن و سيمان: منظره‌ي فرهنگي عربستان سعودي منتشر شده‌اند، ميراث گذشته و وضع حال عربستان را کاويده و از بلندپروازي‌هاي حاکمان اين منطقه خبر داده است.


در مقدمه‌ي اين کتاب به‌قلم عکاس شناخته‌شده ادوارد برتينسکي مي‌خوانيم:


 


 



بگاچويچ با روحيه‌ي کنجکاوش به ما اين فرصت را داده که به اين قلمرو گوشه‌گير و بسيار ثروتمند چشم بدوزيم، و با شاهد دوربينش با آنچه يک فرهنگ چادرنشين و بيابان‌گرد بدان تبديل شده، آشنا شويم. او با پيشينه‌ي معماري‌اش، به مناطق تاريخي متروک و آسيب‌پذيري جذب شده که جاشان را به زمان و عناصر طبيعت داده‌اند. شاهد مدرنيزاسيون فوق‌العاده سريع يک فرهنگ باستاني خواهيم بود—پروژه‌هاي عظيم زيرساختي، برج‌هاي فولادي و شيشه‌اي، مراکز خريد لاکچري و شهرک‌هاي کاملاً نويي که براي طبقه‌ي متوسط روبه‌رشد فراهم آمده‌اند.



 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


بگاچويچ با علاقه‌اش به معماري، جذب گذشته‌ي عربستان و قلمرو شن شد. خانه‌هاي کاهگلي و صحرايي متروک در عکس‌هاي او نشان از گذشته‌اي رهاشده دارند. او با تصوير کردن مناظر تغييريافته و مردم اين ناحيه، تصوير روشن‌تري از فضاي فرهنگي عربستان امروز شکل داده است. خانواده‌هايي که در فضاي باز روي زيلو نشسته و جمعيتي که ميان صحرا با ماشين‌هاشان کنار آب مي‌آيند، نشان از بقاياي سنت صحرانشيني دارند، و ن پوشيده و مرداني که موقع اذان به صف نمازگزاران مي‌پيوندند، از پايبندي به سنت‌هاي مذهبي اسلامي خبر مي‌دهند.


بگاچويچ با قرار دادن اين نشانه‌ها در کنار تغييرات مدرن، از جمله آسمان‌خراش‌هاي شيشه‌اي درخشان، مراکز خريد و هتل‌هاي مجلل، عمليات عمراني و راه‌سازي، و خانه‌هاي يک‌شکل براي طبقات متوسط شهرنشين، قلمرو شن را در جوار قلمرو سيمان نشانده و از «پرتاب شدن» يک فرهنگ محافظه‌کار به سمت مدرنيته خبر داده است.


 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


همان طور که تاريخ‌نگار هنر و کيوريتر رُدريگو اُرانتيا خاطر نشان کرده است، اين عکس‌ها را به چند طريق مي‌توان بررسي کرد:


 


 



آنها را مي‌توان در حکم اسناد تاريخي، تصاوير اجتماعي، يا به‌شکلي دقيق‌تر، عرصه و فضايي براي خاطره و خيال تلقي کرد. کشاکشي بنيادين ميان آنها وجود دارد: مناظر صحراي بي‌زمان و ويرانه‌هاي تاريخ صحرانشيني که انگار زماني برخاسته و اينک در طبيعت حل شده‌اند، نشاني از خاطره هستند و توسعه‌ي زيرساخت‌هاي جديد و آسمان‌خراش‌هايي که گويي ناگه از زمين سربرآورده‌اند، نشاني از خيال.



 


 


عربستان سعودي به‌عنوان يک قدرت منطقه‌اي مسير جديدي را آغاز کرده است. عربستان مدرن با فرهنگ محافظه‌کار و سنتي‌اش مسلماً با چالش‌هاي بزرگي روبه‌رو خواهد بود: ميان اين گذار سريع، آيا خيالِ آينده خاطره‌ي گذشته را محو خواهد کرد يا سنت‌هاي گذشته‌ي يک فرهنگ محافظه‌کار در مقابل مدرنيزاسيون و جهاني‌سازي مقاومت خواهد کرد؟ عکس‌هاي کم‌نظير بگاچويچ نمايانگر گوشه‌هايي از اين چالش است.


 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 


پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان

 


 



پيتر بگاچويچ. از مجموعه‌ي قلمرو شن و سيمان


منبع : سايت عکاسي